Ir o contido principal

A tradución xerouse de maneira automática  (elia.eus)

Noticia Elhuyar

Palabras de Xabier Artola Zubillaga, do Grupo Ixa da UPV/EHU a presentación de Xuxen 5

2015 | Novembro 10

Palabras de Xabier Artola Zubillaga, membro do Grupo IXA da UPV/EHU, na presentación do novo corrector ortográfico e gramatical en eúscaro Xuxen 5:

"Xuxen converteuse nunha ferramenta imprescindible paira todo aquel que escribe en eúscaro utilizando o computador"

"Detrás de Xuxen hai investigación. Elhuyar e Ixa Taldea investigan no campo do tratamento automático da lingua e céntranse no tratamento do eúscaro"

Palabras de Xabier Artola Zubillaga, membro do Grupo IXA da UPV/EHU, na presentación do novo corrector ortográfico e gramatical en eúscaro Xuxen 5:

"Xuxen converteuse nunha ferramenta imprescindible paira todo aquel que escribe en eúscaro utilizando o computador"

"Detrás de Xuxen hai investigación. Elhuyar e Ixa Taldea investigan no campo do tratamento automático da lingua e céntranse no tratamento do eúscaro"

De esquerda a dereita: Leire Cancio Orueta (Elhuyar); Xabier Artola Zubillaga (Grupo Ixa da UPV/EHU) e Itziar Cortés Etxabe (Elhuyar)

Usurbil, 10 de novembro de 2015

Benvido Xuxen 5

"Egun on denoi:

Cando publicamos en Xuxe fai máis de vinte anos, non criamos que tivese o seu eco na sociedade vasca. Pero é evidente que Xuxen converteuse nunha ferramenta imprescindible paira todo aquel que escribe en eúscaro utilizando o computador.

Pasaron vinte anos desde que publicamos o primeiro Xuxen, a versión paira ordenadores Macintosh, en disquetes de tres polgadas e medio. Recordo que o día da presentación pública ausenteime dalgúns dos meus compañeiros e que enviamos a telegrama felicitándolles (as telegramas quedáronse no lugar hoxe! ); si non me equivoco, esta telegrama aínda debe gardarse no caixón de oficina dalgún membro do grupo Ixa. Pasou tempo, por tanto, e ao longo dese tempo Xuxen avanzou, tivo diversas versións, preparouse paira diferentes plataformas e procesadores de textos, repartiuse xunto con Euskaldunon Egunkaria, tivo miles de descargas na web do Goberno Vasco euskadi.net... Xuxen é utilizado por estudantes e profesores, tanto escritores como tradutores, xornalistas... calquera persoa que queira escribir en eúscaro correctamente e cumprindo as normas, nunha palabra. Quen non coñece Xuxen non é quen escribe en eúscaro.

Sen orgullo, pero con orgullo, podemos dicir que Xuxen foi una gran axuda nas dúas últimas décadas para que, pouco despois de publicar as normas do dicionario de Euskaltzaindia, fóra aceptado e utilizado con normalidade. Entre as normas de Euskaltzaindia pódense citar algúns fitos, desde a década de 1970: o verbo unificado e a declinación dos adxectivos, o dos expositores, as primeiras normas ortográficas (listas de palabras con h, por exemplo), as normas de adaptación de préstamos, os nomes de lugar, de institución e de lingua... pero, no caso do léxico, habería que citar a publicación do Dicionario Unificado. Este dicionario foi, desde a súa primeira publicación, o principal instrumento utilizado por Euskaltzaindia paira ir consolidando e estendendo o léxico estándar. O Dicionario Unificado publicouse por primeira vez no ano 2000 e en Xuxen xa había una versión 2.3. Desde entón, Hiztegi Batuak contou con varias edicións e Xuxen tivo varias versións, e foron compañeiros de viaxe.

Detrás de Xuxen hai investigación. Elhuyar e o Grupo Ixa da UPV/EHU investigan no campo do tratamento automático da lingua e céntranse no tratamento do eúscaro: ferramentas e recursos básicos, presenza do eúscaro en numerosas aplicacións, corpus e dicionarios consultables na web... publicacións en congresos e revistas locais e internacionais. O Grupo Ixa mantén o vocabulario sobre o que se asenta Xuxen –EDBL, é dicir, a Base de Datos Lexical do Eúscaro- e o motor de Xuxen, xa que o corrector en eúscaro non se basea nun simple dicionario, senón que necesita un segmentador morfológico paira determinar se una palabra está correctamente escrita. Esta base de datos utilízase en todas as tarefas de procesamiento da linguaxe, actualízase constantemente, corríxese e enriquece constantemente, e paira preparar esta nova versión de Xuxen comparouse tamén cos dicionarios de Elhuyar, e hai que dicir que os enriquecementos correctivos derivados desta comparación foron de gran importancia. Na actualidade, todas as normas e recomendacións ditadas pola Real Academia da Lingua Vasca a través do Dicionario Unificado teñen o seu reflexo na EDBL, normas que se materializan na base de datos a medida que se publican por Euskaltzaindia. Por tanto, o EDBL mantense sempre ao día e de aí xorde o léxico que o corrector necesita no formato que necesita.

Ademais dos subliñados vermellos, o usuario terá a partir de agora os subliñados verdes que lle axudarán a escribir textos máis “rumoreados”. Do mesmo xeito que os vermellos deben tomarse con sentido crítico, xa que aínda que na inmensa maioría dos casos infórmannos dos nosos erros, non hai que esquecer que os correctores ortográficos adoitan revisar o texto literalmente, polo que é posible que sexan falsos negativos de cando en vez, ante os verdes o usuario debe actuar aínda máis prudente, e si hai que obedecer ou non ao proposto por Xuxen cada caso. A través dos subliñados verdes, xa que se transmitirán ao usuario dous tipos de avisos: cando, a pesar de tratarse de palabras estándar, non sexan as preferidas por Euskaltzaindia, informaráselle das preferencias de Euskaltzaindia –as máis recomendadas- mediante eses subliñados verdes, e serviranse paira informar dalgúns erros gramaticales habituais. Non fai falta dicir, esa axuda gramatical é máis paira quen está a aprender eúscaro ou non domina a gramática que paira quen escribe ben e correctamente en eúscaro; sempre terá á súa disposición opcións de configuración paira habilitar ou inhabilitar a detección de erros gramaticales.

O escritor Xuxen Juan Luís Zabala considera a “Andere zorroza” e así o lemos nalgún artigo. Tamén é coñecido como “On Xuxen”, destacando a súa autoridade. “O meu corazón Xuxen, querido, querido”, dille Andu Lertxundi, e referiuse a “as palabras que Xuxen aplaude sen arroibar”; ou a aquelas que lle acenderon o seu “chibato vermello”, citando a ese mesmo chibato como parte delas (por tanto, podemos dicirlle a Andu que, por iso, o chibato non fará fincapé). Eneko Bidegain, pola súa banda, afirmou que “non admitirá aos alumnos obras cheas de erros que Xuxen non deixaría pasar” –e non é a única, porque non é a única, porque non é a única, iso faise, entre os profesores–. No mesmo artigo di que “un xornalista non debería dar por terminados ningún artigo sen pasar a Xuxen”, e que “é conveniente que un escritor traballe coa axuda do corrector ortográfico paira aforrar á editorial un traballo inútil na fase de emendas e orientar o labor do director da editorial cara a unha corrección máis profunda e rigorosa”.

Paira terminar, dicir que relativizando palabras e adxectivos, Xuxen Xuxen sigue sendo, como até agora, o corrector ortográfico, léxico e gramatical ao que sempre teremos acceso, a axuda que poderemos instalar e utilizar nas ferramentas e aplicacións que temos actualmente paira escribir.

E a Andi voulle a roubar outras palabras, desde a resposta ao xornalista, que lle preguntou pola súa relación odio-amorosa con Xuxen: “Grazas a Xuxen, toda a literatura que salgue agora, os libros e os artigos, sacados con máis pulcritude que antes de fundarse en Xuxe. Así que chapeau Xuxeni”, di Lertxundi, e eu termino dicindo “benvido, Xuxen 5”.

Nada máis, grazas".

Xabier Artola Zubillaga